— Root: DeFi Summer 2020 và sự ra đời của 'liquidity mining' đã dạy tôi một bài học: những lời cảnh báo của phố Wall thường đến trễ một nhịp, nhưng khi chúng vang lên, đó là lúc những kẻ thức thời bắt đầu mua vào.
Goldman Sachs vừa tung một quả bom: AI productivity sẽ không bùng nổ cho đến 2034. Mười năm nữa. Đối với những ai đã sống qua ICO mania 2017, DeFi Summer 2020, và cơn sốt NFT 2021, con số ấy không gây sốc. Nó gợi nhớ về những chu kỳ mà công nghệ bị định giá quá cao, rồi rơi vào 'thung lũng chết chóc', trước khi thực sự tìm ra product-market fit. Goldman gọi đó là sự trì hoãn. Tôi gọi đó là cơ hội để xây dựng hạ tầng.
Context: Khi AI cũng là một DAO của tri thức
Hãy nhìn lại lịch sử blockchain. Năm 2017, khi tôi 31 tuổi, tôi đổ 20 ETH vào Aragon. Ai cũng bảo DAO là giấc mơ viển vông của những kẻ anarcho-digital. Bảy năm sau, chúng ta có hàng trăm DAO với tổng tài sản hàng tỷ USD. Nhưng quãng đường từ ICO đến thực tế không phải đường thẳng. Nó là một vòng xoáy của hype rồi sụp đổ, rồi xây dựng lại.
Goldman Sachs, với cái nhìn lạnh lùng của kinh tế vĩ mô, phát hiện ra rằng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đang ở giai đoạn 'POC' — proof of concept. Các doanh nghiệp thử nghiệm, nhưng chưa triển khai ở quy mô. Điều này giống hệt DeFi năm 2019: Uniswap mới ra mắt, Compound mới có vài triệu TVL, ai cũng hỏi 'thanh khoản phân mảnh giải quyết thế nào?' Nhưng rồi summer 2020 đến, và mọi thứ thay đổi.
AI cũng vậy. Mỗi LLM hiện tại là một thử nghiệm sống về khả năng tổng hợp tri thức của con người. Nhưng để biến nó thành năng suất lao động thực tế, cần ba thứ: tổ chức lại quy trình, đào tạo lại nhân sự, và đầu tư vào hạ tầng dữ liệu. Đó là những việc mất 5-10 năm, không phải 5-10 tháng.
Core: Tại sao AI productivity bị trì hoãn — và bài học từ blockchain
Từ góc nhìn của một DAO Governance Architect, tôi thấy sự tương đồng kỹ thuật rõ rệt giữa AI và blockchain: cả hai đều đối mặt với 'scalability trilemma' của riêng mình.
Blockchain có bộ ba: phi tập trung, bảo mật, khả năng mở rộng. AI có bộ ba: chi phí tính toán, độ chính xác, và khả năng suy luận thời gian thực. Các mô hình GPT-4, Claude 3.5 đạt benchmark cao, nhưng inference cost còn đắt. Một triệu token có giá 2-15 USD. Với doanh nghiệp vừa và nhỏ, đó là chi phí không hề nhỏ nếu chạy hàng trăm nghìn request mỗi ngày.
Đây chính là lúc khái niệm 'Layer 2' xuất hiện. Trong blockchain, ZK Rollup giải quyết vấn đề chi phí bằng cách tổng hợp giao dịch ngoài chain, chỉ gửi bằng chứng lên mainnet. Trong AI, các kỹ thuật fine-tuning, quantization, distillation, và đặc biệt là agent orchestration đóng vai trò tương tự. Chi phí chứng minh của ZK Rollup cao một cách absurd — giống như chi phí train một mô hình từ đầu. Nhưng khi gas lên cao, operator bắt đầu chảy máu. AI cũng thế: nếu inference cost không giảm, operator sẽ chết.
Goldman ước tính rằng đến 2034, AI mới thực sự nâng cao năng suất. Điều này ngụ ý rằng trong 10 năm tới, chúng ta sẽ chứng kiến một cuộc đua hiệu suất khốc liệt. Các startup tập trung vào 'hạ tầng cho AI' — tương tự như Ethereum L2 — sẽ là người hưởng lợi chính. Còn những công ty chỉ bán API mã nguồn đóng với giá cao sẽ đối mặt với sự điều chỉnh định giá mạnh.
Tôi nhớ năm 2021, khi tôi huy động 50 ETH để mua tác phẩm 'Genesis' của Beeple qua fractional.art. Ai cũng bảo NFT là bong bóng. Nhưng rồi 'Art for Autonomy' ra đời — một thử nghiệm về quyền sở hữu phi tập trung. Kết quả? 10.000 mảnh NFT được phân phối, 200 thành viên mới gia nhập TokenFlow. Mỗi DAO là một thử nghiệm sống về ý chí tập thể. AI cũng vậy: mỗi mô hình là một thử nghiệm sống về tri thức tập thể.
Contrarian: Sự trì hoãn là tin tốt cho crypto
Giờ đến phần phản trực giác. Hầu hết mọi người đọc tin Goldman xong sẽ nghĩ: 'AI chậm thì crypto cũng chậm theo.' Sai.
Khi AI hype hạ nhiệt, dòng vốn đầu cơ sẽ tìm kiếm nơi trú ẩn an toàn hơn. Và crypto — đặc biệt là DeFi và hạ tầng L1/L2 — đã chứng minh được mô hình kinh tế thực tế. Uniswap xử lý hàng tỷ USD khối lượng mỗi ngày. MakerDAO tạo ra lợi suất ổn định từ tài sản thế chấp. Các giao thức lending như Aave và Compound vẫn hoạt động ngay cả trong bear market.
Goldman bảo AI productivity trễ đến 2034. Nhưng tôi thấy 'phân mảnh thanh khoản' trong AI cũng giống như 'phân mảnh thanh khoản' trong DeFi: đó là narrative do các VC sản xuất để đẩy sản phẩm mới. 'Phân mảnh thanh khoản' không phải vấn đề thực — đó là narrative được các VC sản xuất để đẩy sản phẩm mới. Trong thực tế, mỗi chain có cộng đồng riêng, mỗi mô hình AI có niche riêng. Sự đa dạng là sức mạnh, không phải điểm yếu.
— Root: Cơn sốt NFT 2021 và dự án 'Art for Autonomy' đã cho thấy rằng khi công nghệ được định giá quá cao, sự điều chỉnh là tất yếu. Nhưng sau điều chỉnh, những dự án có giá trị thực sự sẽ nổi lên. AI cũng thế. Các công ty AI Trung Quốc — như Baidu, ByteDance — đã bị vạch trần: không có thị trường thứ cấp, NFT chỉ là bán một lần. Nhưng những công ty tập trung vào ứng dụng thực tế như automation, code generation, data analysis sẽ sống sót.
Đối với crypto, đây là cơ hội vàng. Khi AI không còn là 'hot narrative' duy nhất, vốn sẽ quay lại các lĩnh vực đã được kiểm chứng: DeFi lending, stablecoin, RWA tokenization, và DAO governance. Tôi đã thấy điều này xảy ra sau mỗi chu kỳ. 2017 ICO bubble vỡ → 2018-2019 xây dựng. 2021 NFT bubble vỡ → 2022-2023 xây dựng. 2024 AI bubble? Có thể vỡ, nhưng đó là lúc những kẻ kiên nhẫn mua vào.
Takeaway: Xây dựng cho 2034, sống sót cho 2025
Tôi 40 tuổi, đã sống qua 5 chu kỳ crypto. Mỗi lần các ngân hàng phố Wall lên tiếng cảnh báo, đó là lúc tôi mua thêm. Nhưng lần này, tôi không mua token. Tôi mua hạ tầng: các dự án Layer 2 giải quyết vấn đề chi phí, các DAO thực sự có sản phẩm, các giao thức DeFi có lợi suất bền vững.
Goldman nói AI lỡ hẹn 2034. Tôi nói: không sao. Chúng ta có 10 năm để xây dựng hạ tầng phi tập trung cho kỷ nguyên AI. Đến lúc đó, khi AI thực sự bùng nổ, blockchain sẽ là lớp tin cậy, quản lý danh tính, thanh toán tự động và quyền sở hữu dữ liệu. Mỗi DAO là một thử nghiệm sống về ý chí tập thể, và mỗi mô hình AI là một thử nghiệm sống về trí tuệ tập thể. Khi hai thử nghiệm này giao nhau, chúng ta sẽ có một hệ điều hành mới cho xã hội.
Câu hỏi còn lại: bạn sẽ xây dựng, hay đứng nhìn?
