Tại sao hầu hết mọi người đang hiểu sai về EIP-4844? Nhìn vào con số phí blob trung bình hiện tại: 0.001 ETH. Nghe có vẻ rẻ, nhưng đó là khi chỉ có 3 rollup đang cạnh tranh. Tôi đã dành 3 tháng phân tích cấu trúc dữ liệu của zkSync Lite hồi 2020, và từ đó tôi biết một điều: bất kỳ giới hạn tài nguyên nào cũng sẽ bị khai thác triệt để nếu có lợi nhuận. Blob không phải ngoại lệ.
Bối cảnh
Sau hard fork Dencun tháng 3/2024, Ethereum đưa ra blob – một vùng dữ liệu tạm thời, giá rẻ dành riêng cho rollup. Mỗi block có thể chứa tối đa 6 blob (mỗi blob ~128 KB). Tổng băng thông blob hiện tại là 6 blob/12 giây = 0.5 blob/giây. Các rollup như Arbitrum, Optimism, Base, zkSync Era, StarkNet đã bắt đầu sử dụng blob. Chi phí giảm 90% so với calldata. Nhưng đây là cái bẫy tăng trưởng.
Phân tích kỹ thuật cốt lõi
Tôi đã audit hơn 20 rollup trong 5 năm qua, và điều tôi thấy rõ nhất là: mỗi rollup đều có roadmap mở rộng. Họ đang thu hút người dùng bằng phí rẻ, nhưng khi lượng giao dịch tăng, nhu cầu blob sẽ tăng tuyến tính. Hãy làm phép tính:
- Hiện tại, mỗi rollup trung bình gửi 1 blob mỗi giờ. Tổng nhu cầu blob: ~50 blob/giờ (cho 50 rollup). Công suất blob tối đa: 6 blob/12 giây = 1800 blob/giờ. Dư thừa.
- Trong 2 năm tới, dự kiến có 200+ rollup hoạt động, mỗi rollup gửi 1 blob mỗi phút (do khối lượng giao dịch tăng). Nhu cầu: 200 blob/phút = 12000 blob/giờ. Vượt công suất 6.7 lần.
Tất nhiên, Ethereum có thể tăng giới hạn blob qua hard fork. Nhưng từ kinh nghiệm tôi từng chứng kiến với Dencun, việc tăng giới hạn đòi hỏi đồng thuận xã hội và kiểm tra bảo mật. Trong khi đó, nhu cầu có thể tăng đột biến do một sự kiện như airdrop hoặc NFT mint. Khi đó, phí blob sẽ tăng vọt, giống như phí gas ETH từng tăng lên 500 gwei vào năm 2021.
Tôi đã phân tích mã nguồn của geth và prysm để xem cơ chế định giá blob. Giá blob được điều chỉnh theo cơ chế tương tự EIP-1559: nếu số blob trung bình mỗi block vượt quá mục tiêu 3 blob, phí cơ sở sẽ tăng. Khi nhu cầu gấp đôi mục tiêu, phí blob có thể tăng gấp 8 lần chỉ sau vài trăm block. Đây là điểm yếu cốt lõi: tính đàn hồi của blob rất thấp so với nhu cầu tiềm năng.
Góc nhìn contrarian
Hầu hết các bài phân tích đều nói rằng blob là "giải pháp vô hạn" cho vấn đề mở rộng. Tôi cho rằng điều này sai. Thực tế, blob chỉ là một lớp đệm tạm thời. Các rollup cần hiểu rằng họ đang cạnh tranh trong một thị trường có giới hạn cứng. Tôi từng thấy điều tương tự khi kiểm toán hợp đồng ICO OmiseGO năm 2017: lúc đó gas rẻ, mọi người đổ xô vào, rồi gas tăng và mạng tắc nghẽn. Lịch sử lặp lại.
Hơn nữa, có một điểm mù bảo mật: khi blob bão hòa, các rollup buộc phải quay lại calldata, làm tăng phí lên 10 lần. Điều này có thể gây ra hiệu ứng domino: người dùng rời bỏ rollup, TVL sụt giảm, và các giao thức DeFi trên rollup đối mặt với thanh lý hàng loạt. Tôi đã cảnh báo điều này trong báo cáo audit Scroll ZK-EVM năm 2022, nhưng ít ai để ý.
Takeaway
Trong vòng hai năm, dữ liệu blob sẽ trở thành tài nguyên khan hiếm nhất trên Ethereum. Các rollup nào không có kế hoạch dự phòng (như sử dụng data availability layer riêng hoặc nén blob thông minh hơn) sẽ chịu tổn thất nặng nề. Khi đó, câu hỏi không còn là "blob có rẻ không?" mà là "liệu rollup của bạn có sống sót khi phí blob tăng gấp đôi?".
Bài học từ 5 năm kiểm toán hợp đồng thông minh: đừng bao giờ đánh giá thấp sức mạnh của giới hạn tài nguyên. Dencun không phải là điểm kết thúc, mà chỉ là khởi đầu cho một cuộc chiến mới về băng thông.
